NOVEMBRO: concienciación contra a violencia machista e desmontando "fake news" (25N)

Co gallo do 25 de Novembro, Día Internacional da Eliminación da Violencia contra a Muller, as actividades centráronse na estatística real do impacto da violencia machista e na alfabetización mediática co alumnado de 4º de ESO.

     1. A saia tinguida de loito: O alumnado de 4º de ESO de Relixión Católica realizou un doloroso pero necesario exercicio de realidade: a investigación de datos e a posterior elaboración de esquelas co nome das mulleres asasinadas por violencia de xénero durante o ano 2025. Con estas composicións volveuse vestir a saia da Balteira na entrada do instituto, funcionando coma un memorial físico, visible e de repulsa colectiva contra a lacra machista. 

    2. Zapatos vermellos: Coa colaboración do persoal docente e non docente do centro, o vestíbulo do Mendiño converteuse nunha gran fosa funeraria: á Balteira, cuxa saia estaba formada polas esquelas, púxose no centro e rodeouse de tantos pares de zapatos vermellos  ou tinxidos de vermello coma se fosen pingueiras de sangue como mulleres asasinadas ata o 25 N, ademais de tres pares de zapatos de crianzas. Cada par de zapatos levaba o nome da súa dona. 

 3.  Pensamento crítico e alfabetización dixital: Máis alá da homenaxe, a actividade tivo un fondo profundamente coeducativo: o alumnado traballou baixo a supervisión docente no contraste de fontes de información nos medios para desmontar os numerosos bulos e "fake news" de corte machista que circulan activamente por redes e foros dixitais de grande impacto xuvenil. O obxectivo foi concienciar de xeito directo ao alumnado (e moi especialmente aos varóns) sobre como estes discursos promoven a desinformación, envelenan a convivencia e perpetúan as desigualdades.

4.  Na materia de Francés, o alumnado de 3º ESO de Ana Alvarellos tratou o tema da violencia de xénero durante a semana do 25 de novembro a través da canción "Tempête" de Angèle, un canto desesperado dunha muller que sofre violencia de xénero. Con ela, foron capaces de subliñar os símbolos de violencia e maltrato presentes na mesma, achegarse e empatizar coa historia da protagonista. A continuación, fixeron un traballo de clasificación de comportamentos aceptables e non aceptables nunha relación de parella. E, finalmente, puxéronse en situación (preguntándose “Que faríamos nós?”) e buscaron accións, estratexias e solucións posibles para axudar á protagonista da canción se fose unha persoa coñecida do seu entorno.

     5. No marco da materia de Proxecto Competencial do curso de 1º da ESO, adicaron o primeiro trimestre á intervención de imaxes mediante a técnica do bordado. Así, o alumnado escolleu imaxes que representasen diferentes estereotipos de xénero e, bordándoas, deulles un novo sentido. Como exemplos a personaxe Mulan vestida de princesa, que pasou a ser unha superheroína; Rapunzel, que pasou de ser rescatada a rescatadora do príncipe na torre ou Heman, personaxe de cómic destacado polas súas habilidades físicas que agora tamén se encarga das tarefas do fogar, cambiando a súa espada por unha vasoira.

OUTUBRO: inauguración de "A Balteira" e reivindicación no Día das escritoras (24-O)

O venres 24 de outubro, coincidindo formalmente coa conmemoración do Día das Escritoras, o noso instituto viviu un fito na xustiza social e na visibilización feminina: o bautizo oficial da nosa biblioteca escolar co nome de "A Balteira".

Nun centro profundamente vinculado á lírica medieval coma o IES Mendiño, a elección deste nome supón un acto pedagóxico de gran calado. María Pérez, "A Balteira", foi unha soldadeira e xograresa galega do século XIII que desafiou os canons da súa época, escollendo vivir coma unha muller libre e independente na corte de Alfonso X o Sabio.

Para celebrar este nomeamento dende unha estrita perspectiva coeducativa, desenvolvéronse as seguintes accións transversais:

 

 1. Coeducación a través do deseño (Unha icona para o centro): Logo deseñado pola profesora de Plástica con lema realizado pola vicedirectora do centro: A Balteira, unha muller forte e valente á que non lle importaba ensinar o dente. Este logo materializouse en marcapáxinas cos que se agasallou a todo o alumnado no día da inauguración. Tamén se fixeron chapas co logo e chaveiros en madeira, ademais de colocar un rótulo co seu nome na porta de entrada. Transformouse un maniquí na figura emblemática da Balteira. Para a súa estrea, a figura luciu unha camiseta conmemorativa do "Día das Escritoras", mentres que un armazón artesanal en forma de saia serviu como canle canalizadora das diferentes exposicións e conmemoracións do centro: 25N, 11F, 8M, 17M. 

 

2. Visibilidade na rede e ocupación dos espazos: A Balteira, reafirmando o seu carácter de muller con voz propia na esfera pública, deu o salto ao mundo dixital coa recuperación do blog oficial da man da profesora Catalina Míguez. A xornada de inauguración estivo cargada de simbolismo, engalanando os corredores e o camiño cara a esta nova "casa do saber" cunha estética festiva e integradora onde se encheu o camiño de globos e se agasallou ao alumnado con marcapáxinas conmemorativos.

3. Rompendo o silencio (case 80 paneis de escritoras): A saia da Balteira converteuse nunha obra colectiva e monumental de visibilización literaria. O alumnado de 3º e 4º de ESO de Relixión Católica, en colaboración co profesorado e o PAS, elaborou preto de 80 pósters monográficos que recollen a biografía, os rostros e as obras de escritoras historicamente invisibilizadas ou relegadas a un segundo plano nos libros de texto tradicionais. 

·   4. Aproximación crítica á lírica medieval: Para que toda a comunidade educativa puidese afondar na relevancia de María Pérez máis alá dos prexuízos das cantigas de escarnio —onde era criticada precisamente pola súa liberdade—, os profesores Miguel Rancaño e Olga Nogueira deseñaron unha exposición con infografías na entrada do instituto acompañada dunha unidade didáctica específica. Todo o alumnado do centro tivo a oportunidade de traballar esta unidade nas clases de Lingua Galega, analizando de xeito crítico a figura da muller na Idade Media.

Visibilizando desde Economía

O alumnado de Economía de 1º de Bacharelato reflexionou ao respecto da fenda salarial orientado pola súa docente Carmen Vallejo. 

O obxectivo foi dobre: por unha banda, dar visibilidade a esta discriminación contra a muller; pola outra, contrastar con datos obxectivos esta realidade diante dos que a negan.

Deixámosvos unha presentación aquí.

O cadro pertence ao famoso pintor do Barroco italiano, Caravaggio, titulado "A vocación de San Mateo".

Rebelión nos contos tradicionais

Durante o primeiro e o segundo trimestre traballouse a actividade titulada “Cambia o conto”, deseñada e coordinada de xeito interdisciplinar entre os departamentos de Lingua Castelá e Literatura e o Departamento de Educación Plástica, destinada ao alumnado de 3º de ESO.

Esta proposta xorde da necesidade de revisar os relatos clásicos que perpetúan roles de xénero estereotipados e asimétricos: personaxes femininos definidos pola beleza, carentes de ambicións e con necesidade de ser rescatadas fronte a personaxes masculinos asociados obrigatoriamente á acción, á forza, ao exercicio do poder…

A actividade dividiuse en varias fases:

1. O alumnado, organizado en grupos, levou a cabo unha lectura e análise crítica de diversos contos tradicionais ("Cenicienta", "Blancanieves", "La Bella Durmiente", "Caperucita Roja", etc.).

2. A continuación, elaborou unha nova redacción do conto tradicional. Estas dúas fases foron realizadas en varias sesións na clase de Lingua Castelá.

3. Creouse un soporte visual para as novas historias supervisado pola docente de Plástica.

Esta actividade foi desenvolvida polas docentes Alicia Pazos Otero (Lingua Castelá) e Susana Ferradás Otero (Debuxo). 

Na imaxe elixida para esta entrada desfrutamos do cadro "Dos niñas leyendo" de Renoir.

Con fío violeta

No marco da materia Proxecto Competencial en 1º da ESO, adicamos o primeiro trimestre á intervención de imaxes mediante a técnica do bordado. 

Así, o alumnado escolleu imaxes que representasen diferentes estereotipos de xénero e, bordándoas, deulles un novo sentido. 

Como exemplos, a personaxe Mulan vestida de princesa metamorfoseuse nunha superheroína; Rapunzel pasou de ser rescatada a rescatadora do príncipe na torre; ou He-man, personaxe de cómic destacado polas súas habilidades físicas, agora tamén se encarga das tarefas do fogar e cambia a súa espada por unha vasoira!

Esta actividade foi desenvolvida pola profesora Elena Fernández Troncoso.

Na imaxe superior podes admirar o cadro "Las hilanderas" de Velázquez.